Ook al meegemaakt dat je opeens, heel onverwachts iets heel aangrijpend meemaakt en op enkele seconden een overdosis & mix van onbekende gevoelens over je hele lichaam heen krijgt? Ik maakte het enkele maanden geleden mee. Ik kwam oog in oog te staan met het feit dat mijn mama zou sterven. Mijn moeder, mijn allergrootste steun, mijn alles. Daar stond ik dan: Verstijfd en in shock. Ik werd tegen de muur geduwd. Mijn wereld stond stil.

Dinsdag 18 april 2017. Een dag dat ik nooit zal vergeten. Op zich een doodnormale dag. Omstreeks 9h ’s ochtends ben ik vertrokken uit Italië richting België. Niet wetende wat de dag me verder zou brengen. Toen ik aankwam in Charleroi belde ik even naar mijn mama om te zeggen dat ik binnen 2 uurtjes thuis zou zijn en even zou langskomen. Ik vond dat ze nogal onrustig was. Ze wist me te vertellen dat ze naar de dokter geweest was en dat ze ’s avonds naar het ziekenhuis zou gaan om zich te laten opnemen. Ik voelde meteen dat het ernstig was. De toon van haar stem, haar manier van doen; dit klopt niet. Toen ik aankwam bij mijn ouders wist ik niet wat ik zag. Ik ging op mijn knieën zitten en nam mijn hoofd tussen mijn beide handen. “Mama, wat is dit?!!! Je bent zo geel, wat zei de dokter?!!!”

En toen begon het allemaal. Het begin van 47 helse, zware, emotioneel heftige, maar ook leerrijke en mooie dagen. De laatste dagen van mijn mama.

Woensdag 19 april 2017. Samen met mijn jongste zus Stefanie ging ik naar het ziekenhuis van Knokke. We wilden samen met de dokter praten. Ik hoopte echt dat het geelzucht of iets anders zou zijn, maar niets was minder waar. “Dag dokter, wij zijn de dochters van Frieda. Kan jij ons al iets meer vertellen aub?” Waarop de dokter ons een antwoord gaf: “Het ziet er absoluut niet goed uit. Alles wijst op kanker. Pancreaskanker met uitzaaiingen naar de lever.” Mijn zus en ik keken naar elkaar. “WAAAAAT? OMG! NEEEEE, AUB NEEEEE!!!”; riepen we allebei. “Kan ze er nog doorkomen vroeg ik?” De dokter keek naar mij op een manier dat ik genoeg wist. Ik ging zitten en keek naar buiten. Het was alsof alles stilstond. De bomen, de auto’s, de wolken. Alles stond STIL. De eerste traan vloeide over mijn gezicht.

Overdosis gevoelens

Ik werd bij mijn keel gegrepen en keihard tegen de muur geduwd. Oog in oog met een overdosis aan onbekende gevoelens. Mijn eerste reactie was: “Neeee, laat me los aub!!!” Ik wilde weglopen! Ik voelde veel te veel! Maar dat was het juist. Als ze zeggen dat je moeder nog maar een maand te leven heeft, dan kan je niet weglopen van de situatie, noch onderhandelen met de situatie. Ik moest er zijn voor mijn mama, mijn papa en mijn zussen. Die confrontatie was verschrikkelijk, echt verschrikkelijk moeilijk. Mama lag eerst 12 dagen in het ziekenhuis en daarna heeft ze nog 35 dagen thuis gewoond. De dokters konden helemaal niets meer doen. Elke keer dat ik thuis binnenging en mama zag voelde ik de confrontatie met die overdosis gevoelens. Het voelde alsof ze met 100 messen tegelijk in mijn hart en buik staken. Ik had zoveel pijn. Pijn omdat ik wist dat ik mijn mama bijna moest afgeven en pijn omdat ik voelde dat zij heel veel pijn had. En dan die stemmetjes van je vrienden en je familie: “Geniet nog van de laatste momenten samen met je mama…” Dit was zo moeilijk te vatten. Ik worstelde zo hard met mezelf. Er waren dagen dat ik begon te hyperventileren en om de 5 minuten iets anders wilde doen. Ik was compleet in shock. Uren aan een stuk heb ik op strand rondgelopen en schopte ik van grote woede in het zand en in de zee. Ik wou het niet geloven. “Waarom moet ik mijn mama verliezen??!!!!!” schreeuwde ik keihard. Kwaad dat ik was. Ik voelde zoveel verdriet doorheen mijn hele lichaam. Doordat mijn lichaam zoveel pijn deed, liep ik soms weg van de situatie. Daardoor kwam ik vaak in heftige ruzie met mijn zus Stefanie. Zij was immers dag en nacht bij mama. Ik wist dat ik de situatie anders moest gaan aanpakken. Voor mijn eigen lichaam, voor mijn zus, voor mijn papa en ook voor mijn mama. Op een avond kwam ik thuis, nam ik pen en papier en schreef ik elk gevoel op dat ik diep vanbinnen voelde. Vanaf het moment dat ik mijn gevoelens één voor één ben beginnen noteren ben ik lichtjes aan begonnen aan mijn eigen verwerking. Het was zo een opluchting voor mij dat ik iets gevonden had dat me hielp de immense pijn te verlichten. Er viel telkens zo een grote last weg van mijn lichaam bij het noteren van een nieuw gevoel. En elke dag dat ik van bij mama kwam, schreef ik een aantal gevoelens bij op mijn blad papier. Ik voelde dat ik meer en meer rust kreeg in mijn lichaam en dat ik veel beter met de situatie kon omgaan. De gevoelens diep gaan doorleven zou voor later zijn. Nu eerst opschrijven, herkennen, aanvaarden dat ze er zijn en volop genieten van de tijd die mama nog rest.

Mama’s laatste dagen

Tijdens mama’s laatste dagen hebben we met z’n allen alles gedaan wat we konden. Haar lievelingseten waren oesters. De laatste drie weken stond dat elke dag op het menu! Ik “genoot” er echt van dat ik mama zag “genieten” van haar oesters. Door echt bewust in die momenten op te gaan werd de intense pijn die ik vanbinnen voelde verlicht. Het waren de momenten waarin ik de kracht en moed kon putten om die dan in te zetten als ik immens veel verdriet had. Die momenten deden enorm veel deugd!

Waar ik zoveel respect voor heb is dat mijn mama ondanks alles ZO sterk bleef. Samen met Stefanie hebben we haar begrafenis geregeld. Daar zit je dan, naast je mama met een catalogus van kisten voor haar neus, terwijl dat ze 2 maanden ervoor nog stond te springen. Dat gevoel was zo vreemd en absurd. Toen we haar kist samen aan het kiezen waren, zei ze opeens: “Jah, tmoet een sterke kist zijn hé, dat de beestjes niet direct aan mij zitten.” Ik trok mijn ogen wijd open en keek naar haar en dacht: “Omg, zo zalig dat jij mijn moeder bent, wat een zot sterke vrouw ben jij!” – Zo ziek zijn, weten dat je bijna gaat sterven en deze woorden uitspreken! – Damn!! Op de onderstaande foto zijn we de begrafenis aan het regelen samen met Tim, de begrafenisondernemer. Mama was een foto aan het zoeken voor op haar doodsprentje.

Maar dan mag je nog zo optimistisch, sterk en vol levensvreugde zitten, langzaamaan zagen we haar achteruitgaan. Haar lichaam was op. Haar zo zien aftakelen was een hel. Ons moeke kon niet meer en smeekte om te gaan. 1 juni is ze thuis in een coma beland en 4 juni om 6h23 heeft ze haar laatste adem uitgeblazen. Ze zijn haar komen ophalen met een zwarte bestelwagen. Toen ze wegreden begon ik keihard te zwaaien en te roepen: “Dag mamatjeeeeeeee!!!!!!!!!!”; opeens kwam het gevoel terug dat zij dat altijd met mij deed als ik thuis vertrok na een bezoekje. Toen ik haar uitwuifde zag ik haar in mijn gedachten duizenden keren zwaaien, met haar ene hand door het raam en een mega smile op haar gezicht: “Dag valériekeeeeeeen!”. Het was zo vreemd en tegelijkertijd zo ontroerend om dit nu te doen met haar.  

Een weekje nadat bovenstaande foto is genomen, is mama gestorven. Ik was volledig uitgeput en mama bleef maar lachen. Och mama, ik draag je mee in alles wat ik doe, zo veel wilskracht en levenslust dat jij had!! Ik heb zoveel respect voor jou!  

Naast het verlies van mijn mama

Ik heb vier zussen. Mijn oudste zus Heidi en dus ook het eerste kind van mijn mama is niet meer naar huis gekomen nadat de diagnose werd gesteld dat mama ongeneeslijk ziek was. Dat was zeer moeilijk om mee om te gaan. Zeker omdat je heel goed weet dat er nooit iets ernstigs is gebeurd tussen hen. Hooguit enkele discussies. Vanaf we te horen kregen dat mama niet meer kon genezen hebben wij er alles aan gedaan om mama zo goed mogelijk te verzorgen. Toen ik hoorde dat mijn oudste zus niet meer naar huis zou komen was ik echt kwaad, verdrietig en teleurgesteld. We hebben alles geprobeerd om haar naar huis te halen. Zelfs een video-opname waarbij mama aan het wenen en aan het smeken was om haar nog te zien voor ze dood zou gaan heeft haar niet tot bij ons gebracht. Mama begon er ook telkens over: “Wanneer komt ze? Blijft ze nog lang weg?” Met zoveel tranen in haar ogen. Dat zien en voelen is verschrikkelijk pijnlijk. Ik kreeg de tranen in mijn ogen en zei “Moeke, vergeet het aub. Wij zijn hier om jou te begeleiden. Wij zien je doodgraag.” Weten dat je moeder bijna gaat sterven en deze situatie er nog eens bijkrijgen. Pfff, dat was verschrikkelijk heftig!! Dat gevoel kan je onmogelijk in woorden uitdrukken. Ik heb het er enorm moeilijk mee gehad om het te begrijpen en ook om het een plaats te geven. Maar het is iets tussen haar en mijn mama. Mijn andere zussen en ik hebben alles gedaan wat we konden. We hebben onszelf niets te verwijten. Het eerste berichtje dat ik van haar heb gekregen was toen mama gestorven is: “Innige deelneming zus.” – Niets meer, niets minder.

De begrafenis

Dit was een hele rare dag. Bij de begroeting voelde het aan alsof ik er niet was. Ze hadden me daar precies gedropt. Ik had helemaal geen besef van tijd en ruimte. Ik was volledig in een andere wereld. Als je 250 keer handjes aan het schudden bent en je dan afvraagt: “Waarom zijn die mensen hier nu?” Ja, dat besef is echt heel raar. Ik zat helemaal vooraan in de kerk juist naast mama. Het was mijn beurt om een tekstje voor te lezen. Normaal gezien als ik voor een groep moet praten ben ik enorm zenuwachtig en vind ik het zo moeilijk om voor te lezen. Nu was het anders. Ik was heel rustig en voelde zoveel verbondenheid daar met haar. Ik wou dit ook zo graag doen voor mijn mama en ik wist dat ik hier ook veel uit zou kunnen leren. Ik voelde dat de verwerking achteraf vlotter zou gaan als ik die woorden kon opdragen aan haar. Elke keer als ik vroeger niet uit mijn bed geraakte zei mama tegen mij: “Ik wil, ik kan en ik zal!!” en met die woorden ben ik ook met een onwaarschijnlijk grote “drive” naar het altaar gestapt. Ik sprak in de microfoon en hield contact met de kist. Het was alsof mama en ik daar alleen waren. Hoe meer woorden er vloeiden, hoe dieper mijn connectie werd met haar en hoe dieper ik in mijn emoties kon gaan. Met tranen in mijn ogen ben ik terug naar mijn stoel gestapt en gebaarde ik een vuistje naar de kist. Dat deed mama altijd als ik voor een moeilijke opdracht kwam te staan: “Komaan hé Valérieken”, zei ze en dan het vuistje erbij! Ik was enorm fier op mezelf dat ik het op zo een manier gebracht had en mama ook, dat voelde ik!

Het rouwproces

De ontkenning

Ik kon het verdict van de dokter in het ziekenhuis echt niet geloven. Ik ging naar de kamer van mama en vroeg haar of alles ok was. “Ja ze Valleken, alles komt wel in orde.” Ik kreeg meteen een signaal van haar waarbij ik zag dat het totaal niet ok was met haar. Ze wou zich sterk houden voor ons maar diep vanbinnen voelde ik dat ze goed genoeg wist dat het deze keer fataal was. De daaropvolgende dagen ging ik heel veel naar het strand. Compleet verslagen wist ik met mijn lichaam geen blijf en schopte in het rond in de zee en op het strand. Neen, ik kon het niet geloven! Verdriet en boosheid hadden mijn lichaam in hun macht. “Waarom moeten jullie nu mijn allergrootste steun van mij weghalen??!!” Ik verstond er niets van. Ik had een enorm goede band met mijn mama. Ze gaf me dat schouderklopje waar iedereen behoefte aan heeft. Ze was altijd mijn grote steun sinds ik een klein meisje was. Het was zij die me elke keer hielp als ik weer eens zo hard gepest werd in mijn jeugdjaren. Ook bij het waarmaken van mijn allergrootste droom Italië en bij het oprichten van The Ultimate Step was zij degene die me elke keer door dik en dun steunde. Ze gaf me enorm veel vriendschap en affectie. Ik kreeg het enorm benauwd bij het gevoel dat dit binnenkort allemaal zou wegvallen. Het voelde aan alsof ze een koord rond mijn hart en buik hadden gesnoerd en dat ik geen lucht meer kreeg. Ademen was een opdracht geworden. Ik was even echt ten einde raad. Ik keek naar boven en had maar één vraag… “Hoe kunnen jullie nu zo een waardevolle band zonder pardon uit mijn leven wegrukken??!”

De herkenning & de verwerking

Na de begrafenis heb ik twee hele zware maanden gehad. Je kan het vergelijken met de golven van de zee. Heel veel ups and downs. Tijdens die periode ben ik 6kg vermagerd, ik geraakte niet uit mijn bed en ik had enorm veel nachtmerries. Ik kon van alles wat me gelukkig maakte ook niet meer genieten. Italië… AJA, ok… Dansen… Aja, bestaat dat ook nog? Italiaans leren?? Pff… Tafeltennissen… moet dat? Die gevoelens had ik nog nooit meegemaakt en waren heel beangstigend. Ik wou alleen maar slapen. Ik was ook constant op mezelf aangewezen. Geen vriendje, geen collega’s rond mij of een baas die zei dat ik om 8h op mijn werk moest aanwezig zijn. Echt een heftige periode. Ik wilde ook niet naar Italië gaan omdat ik de enigste ben van de zussen die heel dicht bij papa woon. Mijn zussen staan ook allemaal klaar voor mijn papa, maar ik wou er toch altijd voor hem zijn en wou het in België voor een groot stuk verwerken omdat het In België gebeurd is. Op het moment dat ik voelde dat ik echt ging wegzakken in een depressie, zei mijn hoofd: “Val, ga nu door met je leven! Komaan!” maar mijn lichaam zei: “Neen, voel aub wat je doormaakt!” Ik ben iemand die altijd enorm hard vooruit wil gaan, waar niets mis mee is, maar is het in connectie met je lichaam of niet? En dat was hier dus niet het geval. Mijn lichaam riep letterlijk: STOOOOOP! En mijn hoofd terug: GA DOOR!!! En dan terug mijn lichaam: STOOOOOOP! Ja, daar ben ik mezelf serieus in tegengekomen. Mijn lichaam won uiteindelijk. Ik kreeg een signaal en ik heb toen mijn blad met mijn gevoelens er terug bijgenomen. Ik keek naar alle gevoelens en het was alsof ik bij elk woord dat ik had opgeschreven kon voelen waar het vastzat in mijn lichaam. Ik wou er iets mee doen. Nu was het tijd om de gevoelens diep te doorleven. Ik werd mij bewust van het eerste gevoel, voelde waar het vastzat in mijn lichaam en begon te schrijven en op mijn piano te spelen. Hoe meer ik schreef en piano speelde met de focus op dat gevoel bij mij, hoe rustiger ik werd. Ik wou bewust mijn intens verdriet gaan doorleven zonder fysiek onderuit te gaan. Voor mezelf heb ik gemerkt dat het een kwestie is van alles te balanceren en dus goed je evenwicht daarin te vinden. Ik voelde dat hoe intenser het gevoel was, hoe dieper het zat. Ik heb ze een plaatsje gegeven door erover te schrijven, te zingen, piano te spelen, te wandelen en te dansen. Eenmaal dat ik volledig geconnecteerd was met dat gevoel en dat de pijn getransformeerd werd naar rust, dan pas had ik het gevoel dat ik dat deel mooi kon afronden en mijn focus op iets anders kon richten. Ik stond echt stil bij mezelf en mijn diepe verdriet. En door dat verdriet te gaan doorleven en voldoende stil te staan, zonder afkeer of frustratie, net dan voelde ik dat ik enorm vooruitging en nog steeds ga. Voor mij was dit een enorm leerrijke en boeiende periode. Ik ben mezelf serieus tegengekomen. Door bewust te luisteren naar mijn lichaam, ermee te werken en trager te gaan, voelde ik dat ik én mijn gevoelens leerde kennen én nog dichter bij mezelf kwam én de situatie echt helemaal onder ogen durfde te zien. Ik ben enorm tot het besef gekomen dat de genezing van een rouwproces zit in het bewust voelen en doorleven van je verdriet. Ik ben ook veel meer gaan relativeren. Het bracht me enorm tot rust als ik mezelf echt de tijd gaf om elk gevoel een plaats te geven. Ik weet en ik voel dat als ik er nu niet mee omga dat ik dan ooit de weerbots zal krijgen. Naast mijn schrijven en piano spelen ben ik ook gaan praten met de huisdokter van mijn mama, met een ostheopaat en een rouwtherapeut. Ergens voelde ik dat dat me ook zou helpen om te kunnen doorgaan met mijn leven en bewust alles een plaatsje te kunnen geven. En het heeft me serieus geholpen.

De verwerking met papa

Sinds de dood van mijn mama, heb ik mijn papa op een heel andere manier leren kennen. Voor mama haar dood had ik niet zo een intense band met mijn papa als nu. We hadden altijd een goed contact, begrepen elkaar zonder woorden maar we hadden nooit echt diepe gesprekken. Nadat mama is overleden, kwam papa bijna elke dag bij mij langs. Hij praatte met mij over mama en ook over het feit dat hij zijn eigen mama verloren is toen hij vier jaar oud was. Op zo een intense manier praten met mijn papa was nieuw voor mij. Het was ook allemaal dubbel. Ik was bezig met mijn eigen rouwverwerking en ik voelde daarnaast ook het verdriet van mijn eigen papa, waardoor ik in het begin in paniek sloeg omdat ik voelde dat ik precies niet verder kon in mijn eigen rouwproces. Maar opnieuw ging het hier over balanceren en dus grenzen stellen. Ik heb het daar ook met papa over gehad en hij begreep me. Daarna kwam papa een dag niet, een dag wel enz… Ik heb enorm veel geleerd door met papa te praten over zijn gevoelens. Papa is 75 jaar en nu heb ik voor de eerste keer enorm veel diepe gesprekken gehad met hem. Voor mij was het ook enorm inspirerend en leerrijk om te zien hoe een man omgaat met rouw. Ik heb tijdens mijn gesprekken met papa ook echt het gevoel gekregen dat ze enorm veel hielden van elkaar. Dat hielp me ook echt om alles te kunnen verwerken. Samen met papa heb ik ook een afscheidsbrief gevonden. Hij begon enorm hard te wenen. Het feit dat hij haar zo graag gezien heeft en nog steeds ziet is zo mooi en dan besef je ook; Kijk Val, mama heeft een heel mooi leven gehad. Ze waren heel gelukkig en dat zorgt er ook weer voor dat je alles beter kan plaatsen.  

De acceptatie

De 47 dagen dat mama ziek was waren enorm intens. We raakten allemaal uitgeput en wilden echt allemaal dat er een einde zou komen aan deze helse periode. Het was gewoon echt niet meer leefbaar. In de eerste weken na mama haar dood had ik het enorm moeilijk om bij mijn ouders thuis binnen te gaan omdat ik telkens met de neus op de feiten werd gedrukt. Ik heb het mezelf niet nog moeilijker gemaakt en ben dan 3 weken niet meer naar huis geweest. Ik wou eerst zelf verder staan in mijn verwerking zodanig dat de confrontatie met thuis veel minder intens was. Dan heb ik wel gemerkt dat afstand creëren voor mij voor een snellere verwerking heeft gezorgd. Sinds een 2-tal maanden ga ik terug dikwijls naar huis. Laatst ging ik de slaapkamer binnen en had ik terug een heel speciaal gevoel. Ik ging op bed zitten en zag mama daar ineens terug liggen. Ik zag terug de momenten voor me toen ze daar nog lag en dat ik dacht: “Hoh jongens, laat mama aub gaan, het is genoeg geweest.” Toen ik daar nu zat dacht ik: “Die periode was zo heftig maar mocht ze nu toch maar eventjes hier terug in bed kunnen komen liggen, dat zou zo zalig zijn… nog even haar hand in mijn hand voelen.” Ik heb het mij dan ook zo voorgesteld. Ik heb de kast opengedaan en heb daar haar favoriete jas genomen en stevig tegen me aan gedrukt. Met haar jas in mijn handen liep ik naar de badkamer en trok de kast open om haar make-up en haar parfum te zien. Daarna ben ik compleet in elkaar gezakt. Ik viel letterlijk op de grond en heb enorm hard geweend. De eerste keer dat ik voluit heb geweend. Dit was zo een opluchting.

Wat ook een heel ingrijpend moment was voor mij is het moment dat mijn papa in het ziekenhuis te horen kreeg dat mama nog maar een maand te leven had. Ik zie het nog voor me. Ik zat eventjes in de gang in een zetel naar buiten te kijken. Opeens voelde ik dat het terug tijd was om naar de kamer van mama te gaan. Stefanie en papa waren in de kamer. Mama en papa waren aan het praten en ineens zag ik tranen over papa zijn wangen rollen. Dat was al heel vreemd voor mij want ik heb mijn papa nooit zien wenen. Ineens stond hij recht, trok hij de deur open van de badkamer, zakte in elkaar en begon hij te huilen en te schreeuwen zoals een klein kind. Ik kon dit niet aanhoren. Met mijn handen op mijn oren keek ik met wijd open ogen naar mijn zus en kreeg ik langzaam en stil maar drie woorden over mijn lippen: “OH MY GOD”. Dat was een shockmoment. Mijn mama sprong uit haar bed en ging erachteraan. Stefanie en ik deden de deur zachtjes open en zagen hen zo intens bij elkaar op de grond zitten. Hoh, dat was zo prachtig en zo hartverscheurend tegelijk. Dit was echt de eerste keer in mijn leven dat ik dacht… Amai, mijn ouders zijn zo een mooi koppel en die zien elkaar zo graag! En achteraf gezien heeft me dit ook geholpen om de dood van mijn mama te accepteren. Daar heb ik gezien dat ze echt dolgelukkig geweest is samen met mijn papa.

Mama heeft me haar verlovingsring gegeven. In het begin kon ik deze helemaal niet dragen. Sinds een kleine maand draag ik hem elke dag. Ik heb nu een mooie ketting gekocht waar ik hem ga aanhangen. Het feit dat ik die ring nu kan dragen zegt heel veel voor mij.  

De aanvaarding

Eerder in mijn artikel vertelde ik al dat ik heb gezien dat ze met mijn mama wegreden nadat ze is gestorven. Het feit dat ik dit gezien heb voelde aan alsof de cirkel van alle gebeurtenissen van die helse 47 dagen rond was. Op het moment zelf was het enorm pijnlijk maar ik voelde toen al dat dat gevoel me zou helpen in het laatste stuk van mijn rouwproces; de aanvaarding. Ik voelde dat daarin de oplossing zou zitten voor mij voor de volledige aanvaarding van het verlies van mijn mama.

Op zich kan ik de dood van mijn mama ook ergens aanvaarden doordat mijn mama voor de eerste keer kanker had toen ik 8 jaar was en de tweede keer toen ik 21 jaar was. Het zou voor mij nog veel moeilijker geweest zijn als ik ze toen had verloren. Op die leeftijd heb je nog niet alles meegekregen van je moeder. Nu ben ik 28 en heb ik alles meegekregen. Mijn mama heeft me eten gegeven, kleren gegeven, ze heeft ervoor gezorgd dat ik naar school kon gaan, dat ik kon gaan studeren en bovenal; ze heeft me de liefde gegeven die een kind nodig heeft en heeft me keihard gesteund in de moeilijke periodes van mijn leven,etc.. Dus ik kon het al voor een stuk relativeren nu. Al wil je natuurlijk je moeder nooit verliezen..

Anderzijds hebben we ook allemaal nog innig afscheid kunnen nemen van mama en hebben we elk nog onze “onderons-momentjes” kunnen hebben met haar. Zo was er een momentje dat ik mama begeleidde naar het toilet en dat ik op mijn knieën voor haar ging zitten. Ik keek recht in haar ogen en nam haar handen vast en vroeg: “Moeke, heb je een mooi leven gehad?” Waarop ze met volle overtuiging zei: “Ja, valérieken. Ik heb alles gedaan en gehad wat ik wou hebben in mijn leven.” En dat horen was voor mij genoeg. Genoeg om ten volle te kunnen doorgaan met mijn eigen leven. Ook de begrafenis hebben we samen kunnen regelen met haar. Dat we het volledig naar haar behoeftes hebben kunnen regelen is ook een opluchting. Als ik soms hoor dat mensen ineens iemand kwijtraken zonder zich te kunnen voorbereiden dat is ook nog een ander verhaal. Dus hier kan ik opnieuw relativeren.

Ik kan nu wel al zeggen dat ik het voor een groot stuk aanvaard heb dat mijn mama is gestorven. Ik geloof erin dat ze alles heeft gehad wat ze wou en dat ze een goed leven heeft gehad. Natuurlijk ga ik het moeilijk hebben tijdens momenten dat ik mijn vriend zou willen voorstellen of als ik ga trouwen of als ik een kindje verwacht. Maar ik voel gewoon dat ze er altijd zal bijzijn. Dat is nu al het geval. Elke dag voel ik haar bij mij en dat is echt een leuk gevoel. Ik voel haar aanwezigheid zelfs sterker in Italië dan in België. Daar moet ik nog een verklaring voor vinden… 

Vorige week zijn we met z’n allen op 1 november naar het kerkhof geweest. Het was de eerste keer sinds de begrafenis dat we samen naar het graf van mama zijn geweest. Een paar weken geleden dacht ik: “Aja ok, 1 november komt er bijna aan. Dan gaan we naar mama haar graf.” Maar toen die dag dichter en dichter kwam kreeg ik het wel wat moeilijk. Vijf dagen voor Allerheiligen heb ik helemaal alleen doorgebracht. Zelfs het dansen heb ik links laten liggen. Ik wou mij goed voorbereiden zodat het emotioneel niet te heftig zou zijn op de dag zelf. Toen ik eenmaal met papa en de zussen en de schoonbroers aan het graf stond was het echt moeilijk. Het feit dat je mama daar ligt is nog vreemd om te beseffen. Het is ook gewoon zo dat alle dingen die je een eerste keer doet vreemd aanvoelen. 

Leren & groeien

Ik heb zoveel geleerd in die intense maanden.  

Eerst en vooral; Enjoy the little things in LIFE!!! Klinkt cliché, je hoort het veel mensen zeggen maar in de realiteit toepassen is toch nog iets anders. Echt ten volle genieten van een klein waardevol moment is zo belangrijk. Een kleine drie maanden voor de dood van mijn mama hebben we nog zo hard gelachen in mijn keuken. We gingen een sapje maken maar hadden daar prei in gedaan. “Mama?” “Jaaaa, Valérie.” “Seg, ik heb nog prei liggen, zou ik dat daar ook indoen?” “Jaja, doet dat daar maar bij!” Jah, ik nam een slokje en moest bijna overgeven, mama daarentegen riep: “ Val, aub hé, drink dat helemaal op!” Haha mama nee, dat is niet te drinken. “Kom zegt ze, geef dat hier!” – BAM, een volledig glas naar binnen! Met als resultaat dat ze als een zotte naar de wc liep en alles moest overgeven. Achteraf lagen we plat van het lachen! Zeker toen we samen prei zagen liggen in de winkel. “Seg mama, wat denk je, prei vanavond?!” 

Het deed zoveel deugd toen ik mama de laatste weken zag “genieten” van haar oestertjes. In deze kleine momenten zit de echte waarde van het leven. Dat gevoel was onbeschrijfelijk intens en zo waardevol.

Tijdens de coachingssessies bij The Ultimate Step ga ik rustig aan te werk. Elk gevoel dat ik doorkrijg van de coachee noteer ik, ga ik afzonderlijk bekijken en analyseren om op die manier dan verbanden te leggen. Maar hier krijg ik dus gevoel per gevoel door. In de situatie met mijn mama daarentegen kreeg ik ineens een overdosis aan onbekende gevoelens over me heen. LEES inderdaad: ONBEKEND. Het zijn gevoelens die ik nog nooit in mijn leven gevoeld hebt. Ik had hier geen tijd om elk gevoel afzonderlijk aan te nemen. Door de intensiteit omdat het over mijn mama ging en het onwennig gevoel dat die onbekende gevoelens mij gaven ging ik meteen in SHOCK-modus. Ik heb nu dus geleerd dat ik in zo een situatie beter METEEN afstand doe, mezelf voldoende tijd geef om eerst de gevoelens allemaal mooi te gaan noteren en pas achteraf als ik er klaar voor ben alles te gaan doorvoelen.

Ik heb geleerd dat balans echt heel belangrijk is in veel situaties die gebeuren in je leven. Toen ik die overdosis gevoelens over me heen kreeg had ik immens veel pijn. Vanaf het moment dat ik mijn gevoelens ben beginnen noteren kon ik de situatie in balans brengen. Door te schrijven werd mijn pijn verlicht, waardoor ik terug even naar mama kon. Toen ik haar telkens opnieuw zag kreeg ik het uiteraard moeilijk maar ik wist dat ik er ’s avonds terug over zou schrijven. Het schrijven was mijn redding en zorgde voor evenwicht en rust. Door alles te noteren heb ik toch nog kunnen genieten van mijn mama en kwam ik minder in ruzie met Stefanie.

Eerder in mijn artikel vertelde ik ook dat ik het enorm moeilijk had dat ik deze periode vooral op mezelf heb doorstaan. Nu mijn drie zusjes waren er wel voor mij maar op zich verwerkt iedereen het op zijn eigen manier. Ik wou echt heel veel alleen zijn maar dat was toch echt ongelofelijk intens moet ik zeggen. Ik had ook geen enkele verplichting van een baas om elke dag onder collega’s te zitten. Ik ging wel regelmatig dansen maar echt genieten ging niet. Mijn papa kwam dagelijks naar mij maar hij had ook zijn eigen intens verdriet. Achteraf ben ik wel heel blij dat ik het alleen heb doorgemaakt. Ik kon niet anders dan naar mezelf te kijken en zelf mijn eigen tijd te nemen om dit zwaar verlies een plaats te geven. Ik wist dat Italië een enorme troost zou zijn maar ik wou niet weg uit België omdat ik het niet op dezelfde intense manier zou verwerkt hebben. Ik wou echt door het intense verdriet heen gaan en er niet van weglopen.

Als er zo iets verschrikkelijks in je leven gebeurd waarbij de wereld letterlijk van onder je voeten wordt weggeschoven geloof me dan op deze woorden: “Onderschat nooit maar dan ook nooit je eigen kunnen en je eigen krachten!” Het grote vertrouwen in jezelf zorgt ervoor dat je de situatie zal overleven en terug overeind zult krabbelen. Ik zei altijd; als mijn mama er niet meer zal zijn, dan stopt het leven. Neen, wat er ook gebeurd, hoe erg en ingrijpend het ook is… Life Goes On!! Je eigen tempo is belangrijk, zeker niet weglopen van je verdriet en aanvaarden dat je moeilijke dagen hebt.

Mijn zus Stefanie en ik hadden voor de situatie met mama een gewone band en als kleine kindjes waren we vaak kat en hond. Tijdens de intense 47 dagen met mama hebben we vaak enorm hard in de clinch gelegen. We zijn beiden hypergevoelig maar op een andere manier. Maar juist door onze enorme gevoeligheid en in dat grote karakterverschil zijn we elkaar tegengekomen. Zij was DAG EN NACHT bij mama!! Ik ben haar enorm dankbaar!!! Stefanie is super gevoelig, ze kon de situatie ook niet aan maar het voelde precies alsof zij over haar grenzen heen kon gaan zonder erbij neer te vallen. Dat ging bij mij niet. Ik kreeg alle gevoelens door me heen en ging in shockmodus. Het voelde aan alsof zij de gevoelens direct kon ventileren. Doordat ik in shockmodus ging en dus wegliep van de situatie en zij eigenlijk over haar grenzen ging maar de situatie toch nog ergens aankon kwamen we vaak in heftige ruzie. En door die ruzies keer op keer uit te praten zijn we enorm hard naar elkaar toegegroeid. Ongelofelijk!! Jefke, I love you so much!!!

Mijn mama stond er altijd. Ze was ook ergens een tante Kaat! “Mama, ik heb een plekje op mijn t-shirt.” – Valérie, kom naar mij en ik zal er een speciaal productje opdoen!” “Mama, ik ben een beetje ziek.” – “Ok, ik kom af met verse soep en verse groentjes…” – “Mama, er zit een gaatje in mijn pull.” – “Valérie, ik zal dat wel naaien…” “Mama, ben je thuis?” – “Ja hoor, zin in koffie en een lekker stukje chocolade?”. En dan valt dat opeens allemaal weg. Elke keer als ik nu in zo een situatie terechtkom dan wil ik bellen naar haar maar dat gaat niet meer. Door die dingen nu zelf op te lossen of naar mensen te gaan die dat deel voor mij kunnen invullen, voel ik dat ik echt nog zelfstandiger ben geworden. Van die mensen die dat deeltje kunnen invullen aanvaard ik ook de liefde die ik daarbij krijg en dat kan toch een deeltje die leegte opvullen. Ik geniet dus ook oprecht van die momenten.

Ik wist dat als ik bij het voorlezen in de kerk heel diep in mijn emoties zou gaan, dat ik achteraf bij de verwerking dat intense gevoel zou kunnen meenemen en dus sneller het geheel zou kunnen verwerken. Het heeft me ook doen inzien dat als ik ergens helemaal voor ga en met hart en ziel doe, dat ik effectief met een minimum aan gezonde stress kan praten voor een grote groep mensen.

Tijdens het regelen van de begrafenis moest ik ook binnen bij de begrafenisondernemer. Samen met mijn zus Els gingen we de brieven gaan ophalen. Daarbij zei de begrafenisondernemer ( die we goed kennen ): “Aja Valérie, kom eens mee kijken in de garage. Daar staat de kist. Maar ze is iets anders dan degene die je mama gekozen heeft, want ze maken die blijkbaar niet meer.” Eens in de garage zag ik tegen de muur die kist staan. Ja, dan weet je ook even niet meer waar je hoofd staat. En dan besef je echt… Dit hoort echt éénmaal bij het leven. Vroeger dacht je er niet over na…

In één van de eerste weken na de begrafenis ging ik eens op bezoek bij papa thuis. Ineens komt de buurvrouw buiten en begint ze te praten met mij. ( Ik had helemaal geen zin om te praten met iemand. Was nog volledig in shock. ) Ze spreekt me aan: “Hey Valérie, alles ok? Hoh, uw mama was het zonnetje in huis. Ik had haar zo graag. En nu uw papa alleen. Dat moet echt erg zijn. Hij weet niet waar zijn hoofd staat. Ik hoop dat dat maar goedkomt.” Weet je, ze bedoelt dat allemaal goed hé maar ik heb daar op dat moment geen boodschap aan. Ik had al genoeg aan mijn hoofd laat staan dat ik mij nog in dat gesprek kon verdiepen. Op die momenten is zwijgen soms het beste antwoord dat je kan geven. Of je kan gewoon een hand of een knuffel geven. Niets meer, niets minder en dat is heel kostbaar en het enigste wat je wil op zo een momenten.

Ik had ook momenten dat ik echt wou praten met vrienden over wat ik heb meegemaakt. Je merkt wel dat mensen die het nog niet hebben meegemaakt het niet kunnen begrijpen. En dat is volledig ok. Het enige wat je wil is dat je dichtste vrienden en familie luisteren naar je en een knuffel geven.

Iets wat ik enorm graag doe is onderhandelen. Het feit dat ik hier gewoon tegen de muur werd geduwd en dat ik niets kon ondernemen viel me enorm zwaar. Daar heb ik het heel moeilijk mee gehad om dat onder ogen te zien. Ik heb dus leren met een situatie om te gaan waar ik totaal niet mocht of kon onderhandelen. En dat was echt enorm leerrijk voor mij.

Sinds de gebeurtenis met mama zeg ik tegen de mensen die ik heel graag zie meer dat ik echt om ze geef of geef ik regelmatig een knuffel, meer dan dat ik vroeger deed. Het is gewoon echt belangrijk dat je dat op tijd eens zegt, voor je het weet is het misschien te laat.

Accepteren en eerlijk toegeven dat je slechte en moeilijke dagen hebt, tov jezelf en tov andere mensen. Je verdriet toelaten en niet tegen vechten. Na mama haar dood heb ik er vaak tegen gevochten omdat ik vond dat ik moest doorgaan met mijn leven. Maar de HALT, STOP! Dat mijn lichaam riep ben ik enorm dankbaar want daar zat de sleutel naar mijn verwerking toe.

Heel vreemd wat ik nu ga zeggen maar ik woonde eerst 7 maanden vast in Italië. Sinds juni 2016 heb ik ook een stekje dicht bij mijn ouders in België. Ik wou ook deels in België zijn maar ergens had ik ook een voorgevoel dat er iets zou gebeuren met één van m’n ouders. Maar ik heb het nooit durven uitspreken. Mijn voorgevoel is dus werkelijkheid geworden. Vertrouw altijd, maar dan ook altijd op je gevoel!

Iets wat ik zeker ga meenemen heel mijn leven lang is: NEE ZEGGEN. Dat is iets wat mijn mama nooit kon. Ze sprong altijd voor alles en iedereen in de bres maar zichzelf stak ze altijd achteruit.

Voor mij is een rouwperiode een enorme groeiperiode, ergens ook een boeiende periode en “Leer jezelf nog beter kennen”-periode. Rouwen is diep verdriet voelen maar brengt ook positieve waarden met zich mee. Ik kan zeggen dat ik sterker ben geworden, veel meer relativeer, mezelf nog dieper ken en dat ik nog zelfstandiger ben geworden. Sinds kort is mijn auto kapot en moet ik het nu even zonder auto doen. Vroeger zou ik daar een ramp van gemaakt hebben. Nu denk ik; het is maar een auto….

Tot mijn 14-e levensjaar woonden wij in een klein dorpje in Oost-Vlaanderen. Drie weken nadat mama is overleden ben ik even gaan wandelen in onze tuin van vroeger. ( Bij onze verhuis vertelden de nieuwe eigenaars ons dat we in de toekomst altijd in de tuin mochten komen wandelen als we dat zouden willen. ) Ik wou zoveel mogelijk herinneringen opdoen. We hadden een hele grote tuin. Het gebeurde echt veel dat ik van de schoolbus stapte en mama bezig zag met haar rozen te snoeien. Toen ik nu een bezoekje bracht aan de tuin kreeg ik meteen een flashback. Was zo hartverwarmend. Daar heb ik ook beseft dat ik mijn ouders enorm dankbaar mag zijn dat ik in dat huis met die tuin ben opgegroeid. Vroeger was dat allemaal zo vanzelfsprekend. Ik ben daarna naar papa gegaan en heb hem daarvoor echt bedankt. Je dankbaarheid uiten duurt maar enkele minuten… minuten die zo kostbaar en zo waardevol zijn… minuten die je meedraagt voor de rest van je leven!!

Mijn band met mama & haar teken 

Tijdens mama haar laatste dagen, had ik af en toe “onderons”-momentjes. Één momentje was daarbij heel speciaal. Ik begeleidde haar naar het toilet bij ons thuis. Ik zat op mijn knieën voor haar en had haar handen in mijn handen. Ik hield ervan mijn mama haar handen vast te houden, ze waren zo sterk en zo beschermend. Ik keek naar haar en vroeg: “Mama, ga je een teken geven als je er niet meer zal zijn. Ga je eens op mijn schouder kloppen. Blijf je mij verder steunen?” Ze keek naar mij en zei: “Valleke, waar ik ook zal zijn, ik zal je blijven steunen in alles wat je doet. Je zal me tegenkomen op een plaats die voor jou heel belangrijk is.” Onlangs had ik een afspraak met een hele goede vriendin. Een dagje Knokke zou me goed doen want ik had het die week enorm moeilijk omtrent het verlies van mijn mama. Opeens zag ik een kerk tijdens onze wandeling en vroeg ik: “Eef, gaan we naar binnen, ik voel dat ik naar binnen moet.” Waarom juist wist ik niet. We gingen samen binnen langs de zijkant van de kerk. Bij het naar binnenwandelen voelde ik een ongelofelijke energie en werd ik getrokken naar één beeld vooraan in de kerk. Het gevoel werd nog véél sterker. Zoals gewoonlijk brandde ik een kaarsje, deze keer voor mama. Toen ik naar boven keek, werden mijn ogen enorm hard getrokken naar de ogen van dat beeld. En toen wist ik niet wat ik zag. Daar was ze… ik zag mijn mama haar ogen!! Ik wist echt niet wat ik zag… Dit was ongelofelijk! Ik was zo blij!!! De tranen rolden over mijn wangen…

Het feit dat ik haar tegenkom in de kerk maakt me enorm blij. De grote plek die mijn mama in mijn hart heeft voelde zo leeg aan, het deed zoveel pijn en het voelde aan alsof ze een stuk uit mijn hart hadden weggerukt maar door haar aanwezigheid te voelen wordt dat leeg gevoel beetje bij beetje gevuld en dat is voor mij echt een zalig gevoel. Het maakt me echt gelukkig en het geeft me zoveel energie. Het klinkt vreemd maar elke keer als ik mama iets wil vertellen schrijf ik het op en als ik naar Santa Maria Degli Angeli ga, nabij Assisi, ga ik binnen in de kerk en vertel ik alles…. Dat is de meest speciale kerk voor mij in Italië en daar voel ik mama haar aanwezigheid heel sterk.

Mijn mama en ik waren twee handen op één buik. We hadden echt een hele goede band. Ze was een enorm sterke madam die altijd in de weer was voor alles en iedereen. Mijn grote voorbeeld! In de meest moeilijke periodes tijdens mijn jeugdjaren toen ik het zwaar had met alle pesterijen rond mij was zij degene die altijd voor mij opkwam. In alles zie ik mama terug. Ik voel dat ze overal met me meestapt. Ze was ook altijd zo fier op haar dochters. Overal waar ze kwam toonde ze foto’s van ons. Tijdens haar laatste dagen lag ik even in de logeerkamer op het bed te bekomen. Ze kwam ineens binnen en zei: “Maar allé Valleken, kom uit dat bed, je moet genieten van het leven en geen verdriet hebben. Ik moet bijna gaan maar jij moet leven!!” Het is echt die levensenergie en dat optimisme dat ik altijd wil meedragen. Ze heeft alles gedaan wat ze kon voor ons. Ik ben haar enorm dankbaar! Het is en blijft de prachtigste moeder ooit! En natuurlijk haar vuistje met de woorden die voor altijd in mijn hart gegrift staan… “Komaan Valérieken, ik wil, ik kan en ik zal!!” “Yes mama… voor EEUWIG EN ALTIJD!!!! I LOVE YOU tot aan de maan en terug!!!!” 

De brief voor mijn mama tijdens de begrafenis

Allerliefste moeke, je was en blijft zo een prachtige moeder, zo een krachtige madam, altijd was je in de weer voor mij! Niets was teveel! Bijna twee jaar geleden maakte ik mijn droom waar en verhuisde ik naar Italië. Je was zo fier op me! Je steunde mij door dik en dun! Die onvoorwaardelijke liefde die ik steeds van jou kreeg was zo hemels… dit kon door niemand worden vervangen. Jouw aanstekelijke lach, de kracht die je uitstraalde met je ogen én zo optimistisch dat je door het leven ging… ik keek zo hard naar jou op! Jouw kracht, jouw sterkte en jouw energie neem ik zo hard mee in alles wat ik doe!

In jouw laatste maand heb je enorm gestreden. Telkens zei ik: Moeke, vechten hé. Waarop je je vuistje toonde naar mij en zei: Valleke, Ik blijf positief denken! Je wilde blijven vechten voor papa en voor ons, je dochters. Zoveel respect dat ik voor je had… ondanks alles bleef je weer zo sterk! 

Drie maanden geleden zei ik nog: mama, ge ziet er weer zo goed uit hé, je zal 80 worden en je zal mijn trouw nog meemaken en mijn kindjes zien. Wie kon ooit denken dat je ons nu al zou verlaten? Maar ik weet mamatje, alles wat ik ooit zal doen, daar zal je bij zijn!

Onze oestermomentjes, ons preimomentje, jouw lekkere patatjes, de koffiemomentjes thuis… zal ik eeuwig blijven koesteren…

Lieve, prachtige mama, je zit voor eeuwig in mijn hart… Ik zie jou zo ontzettend graag!

Je allerliefste Valérieken x